Edukacja i praca

Fakty związane z miedzią

1.

To właśnie Rzymianie dali nazwę miedzi. Nazwali ją "aes cyprium", czyli ruda z Cypru, ponieważ w czasach starożytnych większość wydobywanej miedzi pochodziła właśnie stamtąd. Później słowo przekształciło się w "cuprum", od którego pochodzi angielskie "copper". (Polska nazwa "miedź" pochodzi od germańskiego "misa").

4.

Czyste złoto jest tak plastyczne, że można formować je gołymi rękami, dlatego też większość jubilerskich stopów złota zawiera mieszankę złota, srebra i miedzi. W Europie, do końca XIX w. zakazane nawet było łączenie złota z innymi metalami, niż srebro i miedź. Nawet w 24-karatowym złocie jest nieco miedzi!

7.

Jeden ze Zwojów z Morza Martwego, znalezionych w Izraelu, został napisany na miedzi, zamiast na kruchym pergaminie. Nie zawiera on tekstów religijnych, lecz wskazówki, co do lokalizacji skarbów, których jeszcze nie znaleziono.




10.

Narzędzia wykonane z miedzi i jej stopów nie dają iskier, dzięki czemu można używać ich w niebezpiecznym otoczeniu i strefach zagrożenia wybuchem, gdzie iskra mogłaby spowodować wybuch lotnych materiałów, związków chemicznych czy gazów. Narzędzia te nie tylko są nieiskrzące, ale także niemagnetyczne i odporne na korozje.



13.

Jednym z najbardziej spektakularnych i futurysty-cznych zastosowań miedzi jest użycie jej jako podstawy tworzącej nadprzewodniki używane w Wielkim Zderzaczu Hadronów CERN, w Szwajcarii.



16.

Od początku XVI w. Europejscy artyści często malowali na płytkach z miedzi. Niektórzy z nich to najsławniejsi malarze wszech czasów: Leonardo da Vinci, Jan Brueghel, El Greco czy Rembrandt. Odkryli oni, że miedź daje gładką i wytrzymałą powierzchnię, do której dobrze przylega farba i która pozwala na osiągnięcie wspaniałych efektów.


19.

Fajerwerki dają inny kolor w zależności od tego, jaki jest ich skład, a kolor niebieski zawdzięczamy miedzi. Dzięki zastosowaniu różnych substancji chemicznych i grup metali można uzyskać na pokazach fajerwerków wszystkie kolory tęczy. Gdy dochodzi do eksplozji fajerwerku, cząsteczki metalu zaczynają utleniać się i wytwarzać ciepło, dzięki któremu emitują one światło i kolor.

22.

W XVIII w. zegarmistrz John Harrison stworzył chronometr morski i zegarki, które pozwalały na wyznaczenie dokładnej długości geograficznej. Te osiągnięcia nie byłyby możliwe, gdyby nie szerokie zastosowanie dwóch stopów miedzi: mosiądzu i brązu cynowego.



25.

By poprawić naturalne właściwości miedzi, łączy się ją z innymi metalami tworząc stopy, jak na przykład: cynk, cyna, nikiel, aluminium, złoto, srebro oraz mangan. Stopy miedzi, znane już w początkach naszej cywilizacji, w dzisiejszych czasach mają szerokie zastosowanie w urządzeniach codziennego użytku. Dwa najbardziej znane stopy miedzie to brąz (stop miedzi z cyną) i mosiądz ( stop miedzi z cynkiem).

28.

Badania naukowe wykazały, że miedź skutecznie zwalcza szczepy wyjątkowo groźnych bakterii, grzyby i wirusy, przez co ma ona szerokie zastosowanie w ochronie zdrowia, przetwarzaniu żywności, systemach klimatyzacji czy transporcie publicznym.

2.

Egipcjanie, w swoim systemie hieroglifów używali symbolu "ankh" dla miedzi. Symbolizuje on także życie wieczne.


5.

Statua Wolności w Nowym Jorku zrobiona jest z ponad 80 ton miedzi, która przypłynęła tam z kopalni miedzi Visnes na wyspie Karmoy koło Stavanger, w Norwegii, a została wyprodukowana przez francuskich artystów. Miedź była tu jedynym słusznym wyborem. Wytrzymała ona podróż z Francji do Ameryki przez słone wody oceanu, na których działanie była wystawiona. Naturalna zieleń Statuy chroni ją przed korozją o 1886 roku.

8.

Od patelni do smażenia konfitury naszych babć po garnki najlepszych szefów kuchni, odznaczonych gwiazdkami Michelin, miedziane naczynia są bezkonkurencyjne. Dlaczego? Ponieważ miedź jest najlepszym materiałem na naczynia do gotowania. Wspaniale przewodzi ciepło, dając nam równomiernie rozłożoną i stałą temperaturę oraz ogranicza bezwładność cieplną potraw.

11.

Każdego roku pioruny uderzają w wiele budynków na całym świecie. Miedź od lat jest używana jako materiał na piorunochrony. Wszystko, czego potrzeba, to miedziane uziemienie.


14.

Większość płytek drukowanych, używanych w urządzeniach elektronicznych, powstaje przez laminowanie warstwy miedzi w elastycznym filmie, a następnie usunięcie jej nadmiaru. W efekcie na płytce pozostają tylko cienkie miedziane linie przewodzące prąd. Najnowsza metoda produkcji płytek drukowanych stosuje technologię drukowania strumieniowego, która nadrukowuje na płytki tyle miedzi, ile jest potrzebne, eliminując odpady i obniżając koszt produkcji płytek.

17.

Każdy pociąg szybkobieżny zawiera około 20 ton miedzi w swoich elementach, głównie w przekładnikach napięciowych i napędach. Pantografy pociągów szybkobieżnych wywierają ogromną siłę na przewody zasilające pociągi. Z tego powodu stworzono specjalne stopy miedzi, pozwalające na nieprzerwany kontakt pantografu z przewodami, co jest niezbędne przy wciąż rosnących prędkościach pociągów.

20.

Obliczono, że aż 80% miedzi kiedykolwiek wydobytej jest nadal w użyciu lub jest dostępne do ponownego przetworzenia – dzięki temu jest ona ciągle używana w nowoczesnych urządzeniach. Możliwość pozyskiwania miedzi z surowców wtórnych, bez straty na jej jakości, jest trwałą korzyścią. W dzisiejszych czasach 40% europejskiego zapotrzebowania na miedź zaspokajane jest przez miedź pozyskiwaną z surowców wtórnych.

23.

Kiedyś robiono z miedzi dinary, dziś robi się euro. Euro zrobione jest z różnych stopów miedzi, w tym złota nordyckiego, które stworzono na potrzeby tej waluty. Z biegiem czasu miedź wyparła srebro oraz złoto z produkcji monet i stała się najbardziej powszechnym materiałem.

26.

Razem z żelazem i cynkiem, miedź jest odpowiedzialna za nasze zdrowie i dobre samopoczucie. Miedź jest bardzo ważnym czynnikiem, mającym wpływ na nasze życie od zarodka, aż po starość. Potrzebujemy jej przy wykształcaniu naczyń krwionośnych, zdrowego serca, do stabilizacji włókien kolagenowych i tkanki łącznej. Miedź jest także niezbędna do rozwoju mózgu i skutecznej komunikacji pomiędzy komórkami nerwowymi w mózgu oraz dla zdrowych zębów i kości.

29.

W systemach doprowadzania wody pitnej wykazano, że zastosowanie rur miedzianych ogranicza występowanie biofilmu (warstwy mikroorganizmów, która powstaje we wnętrzu rur wodociągowych) i namnażanie się groźnych bakterii, takich jak legionella.

3.

Archeolodzy odkryli, że rury wykonane z miedzi i użyte do transportu wody były pierwszy raz zastosowane już w starożytnym Egipcie, około 2750 roku p.n.e. Przykład takiej instalacji można zobaczyć w Narodowym Muzeum w Berlinie. Pochodzi on z okolic piramidy Sahura z Abusir. To, że instalacja z miedzi nadal ma się świetnie, w przeciwieństwie do świątyni, z okolic której pochodzi, jest dowodem na to, że miedź jest wytrzymałym materiałem na rury wodociągowe.

6.

Średniego rozmiaru samochód zawiera nawet do 22,5 kg miedzi. Bez miedzi nie mielibyśmy elektrycznych i elektronicznych elementów wyposażenia auta, inteligentnych silników, wspomagania skrzyni biegów, rozbudowanych systemów czujników i systemów dostarczających nam zarówno informacji jak i rozrywki. Wciąż rozbudowywane, wydajne systemy elektryczne w nowoczesnych pojazdach wymagają coraz więcej prądu, czyli coraz więcej miedzi.

9.

Znakomite przewodnictwo miedzi czyni ją niezwykle użyteczną w dziedzinie medycyny. Warstwa miedzi na skalpelu chirurga przewodzi prąd, który podgrzewa ostrze, sprawiając, że staje się ono elektro-kauterem. Jest to niezwykle przydatne przy tamowaniu krwawień podczas operacji czy przy usuwaniu zniszczonej lub zmienionej chorobowo tkanki.

12.

Odporność na korozje jest nieoceniona w nieprzyjaznym środowisku. Dlatego właśnie Szwecja, jako leader w wieloletnim składowaniu odpadów nuklearnych, postanowiła trzymać zużyte paliwo w nowych, beztlenowych pojemnikach, wykonanych z miedzi, których ściany mają 5 cm grubości. Pojemniki te muszą zachować swoje właściwości przez sto tysięcy lat, a przewiduje się, że wytrzymają pięć razy dłużej.

15.

Kolos rodyjski, jeden z siedmiu cudów świata, był zbudowany w III w. p.n.e. Wykonano go z brązu pozyskanego z łupów wojennych. 50 lat później kolos został zniszczony przez trzęsienie ziemi, a jego pozostałości zostały zebrane i sprzedane jako złom — przykład wczesnego recyklingu miedzi!

18.

Największe przybrzeżne farmy wiatrowe na morzach Północnym i Bałtyckim zawierają do 30 ton miedzi na jedną turbinę, użytej w jej generatorach pierścieniowych. Wyprodukowanie jednej tony miedzi emituje mniej niż jedną tonę CO2. Przez wieloletnie użytkowanie miedzi w turbinach wiatrowych ograniczy się 150 razy więcej CO2.

21.

W XVIII w. żaglowce transportujące towary między Dalekim Wschodem a Europą zaczęto obudowywać miedzią. Rozwiązanie to wprowadziła Marynarka Brytyjska, a miało ono na celu ograniczenie rozrostu fauny morskiej na kadłubach, która skutecznie spowalniała statki podróżujące po oceanach. Dziś stopy miedzi używane są do produkcji klatek do hodowli ryb, przybrzeżnych platform, kadłubów łodzi, podmorskich wodociągów i jednostek odsalających wodę.

24.

22 czerwca 2011, w drezdeńskim Centrum Rossendorf Helmholtz, pobito nowy rekord pola magnetycznego o wartości 91.4 Tesli. Użyto do tego specjalnie stworzonego na ten cel przewodu miedzianego, podwójnie zwijanego, o wadze 200 kg i rozmiarach kosza na śmieci.

27.

Zbilansowana dieta pomaga uniknąć niedoborów miedzi, a zalecana dzienna dawka do spożycia to ok. 1 mg. Niektóre produkty są wyjątkowo bogate w miedź, np.: orzechy, ziarna, ciecierzyca, wątróbka czy ostrygi. Naturalne pokarmy, takie jak zboża, mięso czy ryby zawierają dość miedzi by zaspokoić 50% dziennego zapotrzebowania. Są też bardziej zaskakujące i pyszne źródła miedzi, jak na przykład kakao i czekolada. Jest to bardzo konkretny powód by jeść czekoladę!

30.

Mikroby odkryto dopiero w XIX w., lecz higieniczne właściwości miedzi były już znane dzięki doświadczeniu i tradycji. Egipcjanie, Grecy, Rzymianie i Aztekowie używali związków miedzi do leczenia chorób i utrzymywania higieny. Egipcjanie używali miedzi jako środka sterylizującego wodę pitną i do odkażania ran. Hipokrates traktował otwarte rany i podrażnienia skórne miedzią. Rzymianie spisali liczne zastosowania miedzi do leczenia przeróżnych chorób. Aztekowie leczyli miedzią stany zapalne gardła, a Persowie i Hindusi stosowali miedź na wrzody, infekcje oka i owrzodzenia organów płciowych.